واژه‌نامهٔ هوش مصنوعی به زبان ساده

۳۶ اصطلاحی که هنگام خرید و استفاده از ChatGPT، Claude، Midjourney و بقیه می‌بینید؛ هر کدام با توضیح کوتاه، مثال و ابزار مرتبط.

آواتار سخنگوAI Avatar

شخصیت دیجیتالی که متن شما را با حرکت لب و حالت چهره می‌گوید؛ برای ویدیوی آموزشی و بازاریابی بدون دوربین.

افزایش کیفیت تصویرUpscaling

بزرگ‌کردن تصویر با بازسازی جزئیات توسط هوش مصنوعی، بدون تار شدن؛ تخصص Magnific و Krea.

اکانت اختصاصیDedicated Account

اشتراکی که روی ایمیل و اکانت خود شما و به نام شما فعال می‌شود؛ تمام سقف و حریم خصوصی برای خودتان.

اکانت اشتراکیShared Account

یک اشتراک که بین چند نفر تقسیم می‌شود؛ ارزان‌تر اما با سقف مشترک، ریسک مسدودی و بدون حریم خصوصی.

پرامپتPrompt

دستور یا پرسشی که به مدل می‌دهید؛ کیفیت پرامپت مستقیماً کیفیت پاسخ را تعیین می‌کند.

پرامپت سیستمیSystem Prompt

دستور پنهانی که رفتار کلی مدل را در یک گفت‌وگو یا اپ تنظیم می‌کند؛ پایهٔ «دستورالعمل‌های سفارشی» و GPTها.

پنجرهٔ زمینهContext Window

حداکثر مقدار متنی که مدل در یک گفت‌وگو هم‌زمان «در ذهن» نگه می‌دارد؛ هرچه بزرگ‌تر، کار با اسناد طولانی بهتر.

تبدیل متن به گفتارText-to-Speech

تولید صدای طبیعی از متن؛ ElevenLabs با صداهای واقع‌گرا و چندزبانه شناخته می‌شود.

تحقیق عمیقDeep Research

حالتی که مدل ده‌ها منبع را جست‌وجو و مطالعه می‌کند و گزارش مستند چندصفحه‌ای می‌نویسد.

تصویر به ویدیوImage-to-Video

جان دادن به یک عکس ثابت و تبدیل آن به کلیپ متحرک؛ قابلیتی در بیشتر ابزارهای ویدیوی هوش مصنوعی.

توکنToken

واحد شمارش متن برای مدل‌های زبانی؛ تقریباً سه‌چهارم یک کلمهٔ انگلیسی یا یک تا دو حرف فارسی.

توهم مدلHallucination

وقتی مدل با اطمینان چیزی نادرست یا ساختگی می‌گوید؛ دلیل اصلی نیاز به راستی‌آزمایی خروجی.

چندوجهیMultimodal

مدلی که هم‌زمان متن، تصویر، صدا و ویدیو را می‌فهمد یا می‌سازد؛ مثلاً عکس می‌فرستید و دربارهٔ آن سؤال می‌پرسید.

دوبلهٔ هوش مصنوعیAI Dubbing

ترجمه و بازگویی ویدیو به زبان دیگر با حفظ صدا و حتی هماهنگی لب؛ HeyGen و ElevenLabs این کار را می‌کنند.

ریجن اپل‌آیدی / گوگل‌پلیApp Store Region

کشور ثبت‌شدهٔ حساب اپل یا گوگل که قیمت و در دسترس بودن اشتراک درون‌برنامه‌ای را تعیین می‌کند.

سقف مصرفUsage Limit

محدودیت تعداد پیام یا توکن در بازهٔ زمانی؛ تفاوت اصلی پلن‌های Plus، Pro و Max همین سقف است.

عامل هوشمند (Agent)AI Agent

سیستمی که به‌جای یک پاسخ، چند قدم را خودش برنامه‌ریزی و اجرا می‌کند: جست‌وجو، اجرای کد، پر کردن فرم.

فاین‌تیونینگFine-tuning

آموزش تکمیلی یک مدل آماده روی دادهٔ خاص شما تا در یک کار یا سبک معین بهتر شود.

کدنویسی عاملیAgentic Coding

وقتی هوش مصنوعی به‌جای پیشنهاد خط‌به‌خط، خودش فایل‌ها را می‌خواند، تغییر می‌دهد، تست می‌گیرد و خطا را رفع می‌کند.

کلون صداVoice Cloning

ساخت نسخهٔ دیجیتال از صدای یک شخص با چند دقیقه نمونه؛ برای دوبله و روایت با صدای خودتان.

کنترل کامپیوترComputer Use

توانایی مدل برای دیدن صفحه و کار با موس و کیبورد مثل یک انسان؛ پایهٔ عامل‌هایی که در مرورگر کار می‌کنند.

کوپایلوت (دستیار کد)Code Copilot

افزونه‌ای داخل ادیتور که هنگام تایپ، کد پیشنهاد می‌دهد؛ GitHub Copilot نام‌آورترین است.

متن به تصویرText-to-Image

تولید تصویر از توصیف متنی؛ کاربرد اصلی Midjourney، Ideogram، Leonardo و Recraft.

متن به ویدیوText-to-Video

ساخت کلیپ کوتاه از متن یا تصویر؛ Runway، Kling، Luma، Veo و Higgsfield نمونه‌های اصلی هستند.

محدودیت منطقه‌ایRegion Lock

سرویس‌هایی که از آی‌پی ایران در دسترس نیستند یا پرداخت از ایران را نمی‌پذیرند؛ دلیل نیاز به آی‌پی خارج و خرید ریالی.

مدل استدلالیReasoning Model

مدلی که پیش از پاسخ «فکر می‌کند» و مراحل استدلال را طی می‌کند؛ برای ریاضی، منطق و کدنویسی دقیق‌تر است.

مدل انتشاریDiffusion Model

فناوری پشت تولید تصویر و ویدیو: مدل از نویز شروع می‌کند و قدم‌به‌قدم آن را به تصویر مطابق پرامپت تبدیل می‌کند.

مدل زبانی بزرگ (LLM)Large Language Model

شبکهٔ عصبی عظیمی که با حجم زیادی متن آموزش دیده و می‌تواند متن بفهمد و تولید کند؛ موتور پشت ChatGPT، Claude و Gemini.

مهندسی پرامپتPrompt Engineering

مهارت نوشتن دستورهای دقیق برای گرفتن بهترین خروجی از مدل‌های هوش مصنوعی.

وایب‌کدینگVibe Coding

ساختن اپ یا سایت فقط با توصیف به زبان طبیعی و بدون نوشتن کد؛ Lovable، Bolt و v0 نمونه‌های آن هستند.

یادگیری با چند نمونهFew-shot Prompting

دادن چند مثال ورودی/خروجی در پرامپت تا مدل الگو را بگیرد؛ ساده‌ترین راه گرفتن قالب دقیق.

API هوش مصنوعیAI API

دسترسی برنامه‌نویسی به مدل با پرداخت به ازای توکن؛ متفاوت از اشتراک ماهانهٔ اپ‌هایی مثل ChatGPT Plus.

GPT سفارشیCustom GPT

نسخهٔ شخصی‌سازی‌شدهٔ ChatGPT با دستور، دانش و ابزار مشخص که می‌توانید بسازید یا از فروشگاه GPT استفاده کنید.

LoRALow-Rank Adaptation

روش سبک فاین‌تیونینگ که به‌جای کل مدل، یک لایهٔ کوچک آموزش می‌دهد؛ در ابزارهای تصویر برای سبک یا چهرهٔ ثابت رایج است.

MCPModel Context Protocol

استاندارد بازِ اتصال مدل‌های هوش مصنوعی به ابزارها و داده‌ها؛ مثل «درگاه USB» برای عامل‌ها.

RAG (بازیابی و تولید)Retrieval-Augmented Generation

روشی که مدل پیش از پاسخ، اطلاعات مرتبط را از اسناد یا وب بازیابی می‌کند تا پاسخ مستند و به‌روز باشد.